Sommige literaire verbanden worden achteraf bedacht omdat twee verhalen toevallig mooi bij elkaar passen. Dit is er niet zo één.
Op het Adornesdomein in Brugge plande een vijftiende-eeuwse familie een boekencollectie die ook door anderen gebruikt kon worden, bouwde ze mee aan een van de opvallendste religieuze complexen van de stad en onderhield ze banden tussen Brugge, Jeruzalem en Schotland. Eeuwen later dook met Anselm Adorne zelfs een lid van die familie op in de fictieve wereld van Dorothy Dunnett.
Lees je The House of Niccolò, dan is dit een van de boeiendste historische omwegen die je in Brugge kunt maken.
Je kunt het Adornesdomein en de Jeruzalemkapel bezoeken als onderdeel van ons literair weekend in Brugge.
Het plan van 1452: Latijnse en Vlaamse boeken voor gedeeld gebruik
In 1452 namen Pieter II Adornes en zijn vrouw Elisabeth Bradericx een opmerkelijke bepaling op in hun testament.
Hun boeken moesten samen in de Jeruzalemkapel blijven in plaats van via erfenis of verkoop verspreid te raken. Het plan maakte onderscheid tussen boeken in het Latijn en boeken in het Vlaams en voorzag afzonderlijke lezenaars, zodat ook andere mensen de verzameling konden gebruiken.
Dat detail is makkelijk te romantiseren, dus enige nuance is nodig. Je kunt het idee terecht zien als een opmerkelijk vroege gedeelde leesruimte, en het domein zelf heeft het omschreven als een soort openbare bibliotheek. De bewaarde bronnen wijzen er wel op dat het ambitieuze project niet volledig werd gerealiseerd zoals het in 1452 was bedacht. Waarschijnlijk bleef het bij een kleinere verzameling, waaronder een latere schenking van Latijnse religieuze werken.
Dat het plan maar gedeeltelijk werkelijkheid werd, maakt het niet minder interessant. Een Brugs echtpaar uit de vijftiende eeuw wilde boeken bewust samenhouden en ook buiten de eigen familiekring toegankelijk maken.
Ook de Vlaamse boeken zijn betekenisvol. In plaats van middeleeuws Brugge in een simpele hiërarchie van “hoge” en “lage” talen te duwen, is het interessanter om die volkstalige boeken te zien als een manier om meer mensen te bereiken dan alleen wie Latijn kon lezen. Brugge was meertalig en Latijn, Nederlands en Frans hadden elk hun eigen functie en publiek.
Dan komt hun zoon Anselm Adorne
De zoon van Pieter II en Elisabeth, Anselm Adorne (1424–1483), leidde een leven dat nauwelijks minder avontuurlijk klinkt dan dat van veel romanfiguren.
Hij was koopman en diplomaat in de Bourgondische wereld, onderhield sterke banden met Schotland, reisde veel en maakte in 1470 met zijn zoon Jan een belangrijke pelgrimstocht naar het Heilige Land. James III van Schotland sloeg hem tot ridder.
Tijdens Anselms leven kreeg het familiedomein veel van de vorm die het vandaag zo bijzonder maakt. De oudere kapel werd vervangen door de Jeruzalemkapel, geïnspireerd op de Heilig Grafkerk, de familiewoning werd uitgebreid en ook godshuizen gingen deel uitmaken van het complex.
Die combinatie van handel, diplomatie, religie en internationale contacten verklaart waarom Anselm zo natuurlijk past in Dorothy Dunnetts vijftiende eeuw.
Anselm Adorne in The House of Niccolò
De protagonist van The House of Niccolò is Nicholas vander Poele, die Niccolò Rising in 1460 in Brugge begint als leerling in een ververij.
Eén verduidelijking is belangrijk: Nicholas is niet de formele leerling van Anselm Adorne. Dunnett gebruikt de historische Adorne als een terugkerende oudere koopman en politieke figuur die Nicholas meermaals ontmoet en die gaandeweg belangrijk wordt in zijn leven.
Het is dus meer dan een historische naam voor lokale kleur. Anselm krijgt gewicht doorheen de reeks en behoort tegen Gemini, het laatste deel, tot de mensen die Nicholas duidelijk hebben beïnvloed.
De Dorothy Dunnett Society werkte zelfs samen met het Adornesdomein aan een lezing over Anselms plaats in de Niccolò-reeks.
Als je het domein na Dunnett bezoekt, loop je daarom niet gewoon door een middeleeuws huis dat toevallig aan de romans doet denken. Je bevindt je in de bewaarde wereld van een echte persoon die Dunnett daadwerkelijk in haar verhaal opnam.
De Schotse connectie is geen decoratie
Zonder achtergrondkennis kan de naam Scottish Lounge klinken als een modern bezoekersconcept. In werkelijkheid verwijst hij naar een echte familiegeschiedenis.
De Adornes onderhielden nauwe banden met Schotland. Anselms relatie met het land liep van diplomatieke opdrachten tot zijn ridderschap door James III. De lounge die je vandaag bezoekt verwijst naar die historische band.
Je kunt er in zelfbediening thee, koffie of een andere drank nemen, een boek uit de kast kiezen en rustig gaan zitten. De winkel van het domein verkoopt daarnaast boeken over Brugge en de middeleeuwen.
De link is op zichzelf al sterk genoeg: op hetzelfde domein waar een familie in 1452 boeken samen beschikbaar wilde houden, kunnen bezoekers vandaag nog altijd een boek uit de kast nemen en lezen, in een ruimte die tegelijk naar de echte Schotse familiegeschiedenis verwijst.
Waar Yoko Tsuno onverwacht in beeld komt
Op hetzelfde adres ligt nog een literaire laag.
Roger Leloups Yoko Tsuno 20: L'Astrologue de Bruges gebruikt Brugge en de Jeruzalemkapel in een verhaal dat tussen 1994 en de zestiende eeuw beweegt en tijdreizen mengt met pest, inquisitie en sciencefiction.
Daardoor wordt het Adornesdomein een uitzonderlijk rijke literaire plek: een gedocumenteerde vijftiende-eeuwse familie, een maar gedeeltelijk gerealiseerd bibliotheekplan, een echte historische figuur in Dunnetts fictie en een kapel die later ook een rol speelt in een Belgische strip.
Waarom dit een apart bezoek waard is
Je hoeft niets van dit alles te weten om van de Jeruzalemkapel te genieten. Maar als boeken deel uitmaken van de reden waarom je reist, maken al die lagen de plek veel moeilijker te vergeten.
Pieter II en Elisabeth staan voor het idee om boeken voor gedeeld gebruik samen te houden. Anselm verbindt het domein met diplomatie, pelgrimage en Schotland. Dunnett geeft hem opnieuw een rol in een fictief Europa van kooplieden en politieke berekening. Leloup gebruikt de kapel in een heel ander verhaal. En de Scottish Lounge brengt alles op een rustige manier terug naar het heden — met een boek in je handen.
Voor andere romans, strips en begeleidende lectuur die met de stad verbonden zijn, ga verder met boeken die zich in Brugge afspelen. Voor de praktische kant van een rustige boekendag bekijk je onze gids met boekhandels en leesplekken in Brugge.